MATKA BOSKA CHEŁMSKA

 Pan Mateusz Zazula przesłał mi zdjęcia i zapytanie o taki oto medalik.

          Na awersie wizerunek Matki Boskiej z Dzieciątkiem na prawym ramieniu  (lewa str. medalika), w koronach i z napisem S.M. CH  ELMENSIS - czyli św. Maria Chełmska. Obraz koronowany w 1756 r. to prawosławna ikona znajdująca się w cerkwi unickiej. Obecnie czczony w Chełmie obraz to kopia koronowana w 1946 r. Oryginał, o którym myślano, że został bezpowrotnie utracony odnalazł się w muzeum w Łucku i tam się obecnie znajduje. Awers jest bardzo podobny do tego z medalika koronacyjnego.

 

         Rewers przedstawia unickiego biskupa w szatach, z palmą, z toporem wbitym w głowę i napis: B.IOSAPH AT MA RTYR - Błogosławiony Jozafat męczennik.  Św. Jozafat ( Jan Kuncewicz) był biskupem Połockim, unitą zamordowanym przez prawosławnych. Został beatyfikowany w 1643 r., a kanonizowany w 1867. 

           Bardzo podobny medalik opisuje K. Prożogo  w artykule "Chełmskie medaliki religijne". Popełnia tam dwa podstawowe błędy podając, że jest to medalik kanonizacyjny z 1867 r. Po pierwsze , gdyby tak było na medaliku widniałaby litera S czyli Sanctus (święty), a jest B - Beatus czyli błogosławiony. Po drugie tego typu uszka były stosowane w XVII i XVIII w, ale nie w końcu wieku XIX. 

        Wziąwszy pod uwagę wszystkie czynniki medalik był wyprodukowany w lub po roku 1765. Być może nawet można go było nabyć w czasie koronacji obrazu, ale nie jest koronatką. 

SZKLANE MEDALIKI Z CZĘSTOCHOWY

          Jedną z ciekawostek dotyczących biżuterii ludowej jest ozdabianie jej dewocjonaliami. Znane powszechnie są pierścionki z motywami religijnymi.
 

Muzeum Etnograficzne

          Dziś będzie o ozdabianiu korali do stroju ludowego.

 

Muzeum Etnograficzne

          Po raz pierwszy sznury korali ozdobione krzyżem oglądałam w Krakowskim Muzeum Etnograficznym. Widywałam też korale ozdobione medalikiem, zwykle jednym. 
 

Muzeum Etnograficzne

            Tym razem byłam zaskoczona ponieważ medaliki z paciorkami stanowią prawdziwy naszyjnik.
Żona pana Andrzeja K. odziedziczyła korale po przodkach. Otrzymała je niestety już w opłakanym stanie, poprzerywane sznury. Trudno ocenić ile ich było i jaki był ich pierwotny układ.

           Drugim zaskoczeniem był fakt, że medaliki są szklane. Nie obrazki oprawione w szkło i metalową ramkę, ale odlewane szklane jakby odwrotki pieczęci.

                                Szklany medalik
 

prawa i lewa strona połówki medalika

         Medalik składa się z dwóch takich połówek oprawiony jest w ramkę z miedzianego, posrebrzanego drutu. Medaliki są ze szkła zarówno białego jak i kolorowego. 

           Zachowało się ich osiem, przy czym Pan Andrzej poinformował mnie, że ma jeszcze kilka połówek bez ramek i kilka mu się potłukło. Siedem z ośmiu medalików ma kształt serca.

Takie są dwa

jeden

jeden

Niebieskie są dwa

jeden

        Jeden, przezroczysty (biały) jest owalny i przedstawia Matkę Boską z Dzieciątkiem , najprawdopodobniej Chełmską, sądząc po układzie Dzieciątka.

           Do korali, które także są szklane doczepiony był również krzyżyk. Nie jest on jednak z tego samego okresu co medaliki, ewidentnie pochodzi z XX w.

           Natomiast medaliki są bardzo rzadko spotykane. Wyrabiano je w Częstochowie być może już od XVIII w., a na pewno w I połowie wieku XIX w. Potwierdzeniem są wykopaliska na Reducie Ordona w Warszawie, gdzie wykopano taki medalik. A właściwie połowę bez metalowej ramki.

Medalik z Reduty Ordona

        Medaliki  p. Andrzeja są świetnie zachowane i mam nadzieję, że po rekonstrukcji, będę mogła zamieścić zdjęcie odrestaurowanych już korali.

          Dziękuję p. Andrzejowi za możliwość pokazania Wam tego skarbu i p. Adamowi za pomoc w datowaniu.  

      Teraz będę marzyć, że kiedyś taki okaz trafi i do mojej kolekcji.

Matka Boska Chełmska

        Chełm w Diecezji Lubelskiej szczyci się sanktuarium maryjnym na Chełmskiej Górze. Czczony jest tam bizantyjski wizerunek Matki Boskiej z Dzieciątkiem z IX w.,   koronowany w 1765 r. Ikona zwana: Strażniczką Kresów, Bogurodzicą Unitów, Czarną Panienką, Madonną Wojenną. Ten ostatni tytuł wiąże się z wojennymi peregrynacjami obrazu.  Jan Kazimierz miał obraz pod Beresteczkiem, w swoich obozach mieli ja królowie Michał Korybut Wiśniowiecki i Jan III Sobieski. W czasie Insurekcji sanktuarium odwiedził Tadeusz Kościuszko. 

         Wreszcie obraz zaginął w zawierusze I Wojny Światowej. W 1938 r. sporządzono kopię, której koronacja nastąpiła w 1946 r. Następna odbyła się w 1957 r. po kradzieży koron.
Prawdziwa ikona odnalazła się po II Wojnie  Światowej w Muzeum Ikony Wołyńskiej w Łucku.
           Od kolegi Roberta dostałam w prezencie kilka ciekawych medalików. Były wśród nich dwa jednakowe medaliki Matki Boskiej Chełmskiej, prawdopodobnie z czasów sporządzenia kopii cudownego obrazu. Niestety stan obydwu jest dosyć słaby i rewersy są mało czytelne.